تبلیغات
مهدویت - حقوق امام زمان(ع)
 

 
حقوق امام زمان(ع)
از میان همة حقوق گوناگونی كه در آموزههای اسلامی بر ادای آنها تأكید شده است، پس از حقّ خدای متعال، هیچ حقّی به بزرگی حقّی كه امامان و پیشوایان معصوم دین(ع) بر عهدة ما دارند، نیست؛ زیرا هیچ كس به اندازة آنها در زندگی ما نقش ندارد و استمرار زندگی ما بدون وجود آنان امكانپذیر نیست.
 

برای روشن شدن این موضوع، به روایتی از امام صادق(ع) كه از پدر ارجمندش، امام باقر(ع) و از جدّ بزرگوارش امام سجّاد(ع) نقل كرده است، اشاره میكنیم. در این روایت چنین میخوانیم:

«ما پیشوایان اهل اسلام و حجّتهای خدا بر جهانیان و سروران مؤمنان، رهبران رو سفیدان و سرپرستان مؤمنان هستیم. ما امانی برای ساكنان زمین هستیم، همچنان كه ستارگان، امانی برای اهل آسمان هستند. ما كسانی هستیم كه خداوند به وسیلة ما، آسمان را از اینكه جز به اذن او بر زمین افتد، نگه میدارد و به وسیلة ما، زمین را از اینكه ساكنانش را پریشان سازد، حفظ میكند و به وسیلة ما، باران را فرو میفرستد، رحمتش را جاری میسازد و بركات زمین را خارج میكند. اگر یكی از ما در زمین نباشیم، زمین ساكنانش را در كام خود فرو میبرد.» سپس فرمود: «زمین از زمانی كه خدا، آدم را آفرید، هیچ گاه از حجّت خدا خالی نبوده است، خواه این حجّت، آشكار و شناخته شده باشد، خواه غایب و از دیدهها پنهان و تا برپایی رستاخیز نیز زمین از حجّت خدا خالی نمیماند، اگر این گونه نبود، خدا پرستیده نمیشد.»1
به دلیل همین عظمت حقوق امام(ع) است كه در دعای ندبه از خدا میخواهیم كه ما را در ادای این حقوق یاری كند:
«خداوندا! ... ما را در راه ادای حقوق او (امام مهدی(ع))، تلاش در پیروی از او و دوری از مخالفت او یاری كن و با خشنودی او بر ما منّت گذار.»2

پس از این مقدّمه، برای آشنایی بیشتر با حقوق امام زمان(ع) برخی از روایاتی را كه در این زمینه به دست ما رسیده است، به اجمال بررسی میكنیم:

1. ضرورت ادای حقوق امام(ع)
در این زمینه روایات فراوانی از پیامبر اعظم(ع) و اهل بیت عصمت و طهارت(ع) وارد شده است كه در اینجا به برخی از آنها اشاره میكنیم.3

رسول اكرم(ص) در روایتی میفرماید:
«سوگند به آنكه جانم در دست اوست، هیچ بندهای را كردارش سود نرساند، مگر در پرتو شناخت حقّ ما.»4
امام صادق(ع) نیز در همین زمینه میفرماید:
«خداوند عزّوجلّ به وسیلة پیشوایان هدایت از خاندان پیامبر ما، دینش را آشكار ساخت و به وسیلة ایشان راهش را روشن نمود و به واسطة آنان چشمههای پنهان دانش خود را گشود. پس، از امّت محمّد ـ درود خدا بر او و خاندانش باد ـ هركس كه حقّ واجب امامش را بشناسد، مزّه ایمانش را بچشد و به ارزش دلپذیریِ اسلام خود پی برد.»5

2. حقوق امام عصر(ع)
پیشوایان معصوم دین(ع) حقوق گوناگونی برعهدة ما دارند كه بررسی تفصیلی همة این حقوق، مجالی گسترده میطلبد، در این مجال به برخی از مهمترین این حقوق اشاره میكنیم:

الف. دوست داشتن
رسول اكرم(ص) در ازای زحمات فراوانی كه در راه ارشاد و هدایت مردم پذیرا شد، تنها یك چیز از مردم درخواست كرد و آن دوستی خویشاوندان خود بود. قرآن كریم دراینباره میفرماید:
«قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى6‏؛ بگو به ازای آن [رسالت]، پاداشی از شما خواستار نیستم، مگر دوستی دربارة خویشاوندان.»
امام باقر(ع) در پاسخ شخصی كه از ایشان دربارة تفسیر این آیه پرسیده بود، میفرماید:
«به خدا سوگند كه این [دوستی]، فریضهای است كه خداوند نسبت به اهل بیت محمّد بر عهدة بندگان نهاده است.»7
احادیث دیگری نیز در این زمینه وارد شده است كه به جهت رعایت اختصار به همین مقدار بسنده میكنیم.8

ب. تمسّك جستن
بیتردید در تندباد حوادث روزگار و به هنگام برخاستن توفانهای سهمگین، تنها با چنگ زدن به «دستگیرهای محكم» میتوان از درافتادن به وادی گمراهی در امان ماند و راه هدایت و رستگاری را بازشناخت.
قرآن كریم از این دستگیرة محكم، گاه با تعبیر «عروة الوثقی؛ دستاویز استوار»9 و گاه با تعبیر «حبل الله؛ ریسمان خدا» 10 یاد كرده است.

به تصریح روایات، این دستگیرة محكم تنها اهلبیت عصمت و طهارت(ع) هستند و به همین دلیل همة اهل ایمان موظّف شدهاند كه تنها به آنها تمسّك جویند.

امام علی(ع) در این باره میفرماید:
«رسول خدا ـ درود خدا بر او و خاندانش باد ـ به من فرمود: «ای علی...! شما حجّت خدا بر خلق او و آن دستگیرة محكم هستید كه هركس بدان چنگ زند، هدایت شود و هركه رهایش كند، گمراه گردد.»11

از امام صادق(ع) نیز در این باره چنین روایت شده است:
«دروغ میگوید كسی كه مدّعی است ما را شناخته، ولی به دامن دیگران چنگ آویخته است.»12

گفتنی است، برخی از اهل تحقیق معتقدند: احادیثی كه بر وجوب تمسّك به اهل بیت دلالت دارند، بیش از حدّ تواترند.13

ج. دوستی با دوستان و دشمنی با دشمنان
آنگاه ما در ادّعای دوستی با اهل بیت عصمت و طهارت(ع) صادق هستیم كه دوستان آنها را دوست بداریم و با دشمنان آنها دشمنی كنیم. از این رو در روایات، دوستی با دوستان اهل بیت(ع) و دشمنی با دشمنان آنها، یكی از حقوق امامان معصوم(ع) برشمرده شده و بسیار بر آن تأكید شده است.

پیامبر خاتم(ص) در این باره میفرماید:
«هر كس دوست دارد كه بركشتی نجات بنشیند و به دستگیرة محكم چنگ آویزد و ریسمان استوار خدا را بگیرد، باید پس از من، علی را دوست بدارد و با دشمن او دشمنی كند و امامان هدایتگر از نسل او را به پیشوایی بپذیرد؛ زیرا آنان پس از من جانشینان و اوصیای من و حجّت خدا بر خلقند و سروران امّت هستند و پرهیزگاران را به سوی بهشت میبرند. حزب آنها، حزب من و حزب من، حزب خداست و حزب دشمنان آنان، حزب شیطان است.»14

د. پذیرفتن ولایت
به تصریح روایات، در آموزههای اسلامی هیچ موضوعی به اندازة موضوع ولایت، تأكید نشده است15 و به همین دلیل میتوان گفت، پذیرش ولایت و سرپرستی امامان معصوم(ع) یكی از مهمترین حقوق آنهاست. در روایتی كه از پیامبر اعظم(ص) نقل شده است، در این زمینه چنین میخوانیم:
«هركس دوست دارد كه مانند من زندگی و چون من بمیرد و به بهشتی كه پرودگارم مرا وعده داده است، وارد شود، پس باید ولایت علیّ بن ابیطالب و وارثان پاك او را كه پس از من امامان هدایتگر و چراغهای تاریكیها هستند، بپذیرد؛ زیرا آنها هرگز شما را از راه راست به كجراهة گمراهی نمیكشانند.» 16

امام علی(ع) نیز در این باره میفرماید:
«ما را برعهدة مردم، حقّ فرمانبری و ولایت است و برای این كار، از خداوند سبحان پاداش نیك خواهند گرفت.»17


ه . مقدّم داشتن
به دلیل برتریها و ویژگیهای بیمانندی كه خدای متعال به اهل بیت عصمت و طهارت(ع) ارزانی داشته، سزاوار است كه آنها در همة زمینهها بر همگان مقدّم داشته شوند و هیچ كس بر آنها ترجیح داده نشود. به این موضوع نیز به عنوان یكی از حقوق امامان معصوم(ع)، در روایات بسیار توجّه شده و از جمله در روایتی كه از پیامبر اكرم(ص) نقل شده، چنین آمده است:
«خدای متعال ذرّیة هر پیامبری را از پشت خود او قرار داده است، ولی ذرّیة مرا از پشت علیّ بن ابیطالب(ع) ... پس آنان را پیشرو قرار دهید و از ایشان جلو نیفتید؛ زیرا آنان در خردسالی، بردبارترین شما هستند و در بزرگی، داناترینتان. بنابراین، از آنها پیروی كنید؛ چرا كه ایشان شما را به گمراهی نمیكشانند و از راه راست بیرونتان نمیبرند.»18


و. پیروی كردن
امامان معصوم(ع) در علم، تقوا، شجاعت، سیاست، سخاوت، كرامت و دیگر صفات پسندیدة اخلاقی، سرآمد اهل روزگار هستند و به همین دلیل، مردم باید آنان را پیشوا و مقتدای خود سازند و در همة امور به آنها اقتدا كنند. پیامبر اكرم(ص) در این باره میفرماید:
«هر كس خوشحال میشود مانند من زندگی كند و مانند من از دنیا برود و در بهشت برینی كه پروردگارم آن را كاشته است، ساكن شود، باید پس از من علی را دوست دارد و به امامان پس از من اقتدا كند؛ زیرا آنان عترت منند، از طینت من آفریده شدهاند و فهم و دانش روزی شدهاند.»19

ز. گرامی داشتن
پیامبر اعظم(ص) همواره بر ضرورت گرامی داشتن اهل بیت طاهرین خود(ع) تأكید میكرد و امّت خود را از آزار و اذیّت آنان برحذر میداشت. به همین دلیل میتوان گفت كه یكی از حقوق قطعی و مسلّم امامان معصوم(ع) گرامی داشتن، عزیز شمردن و خوار نساختن آنان است.
در روایتی كه ابن عبّاس نقل كرده، در این زمینه چنین آمده است:
رسول خدا ـ درود خدا بر او و خاندانش باد ـ بر منبر رفت و برایمان سخنرانی كرد و مردم جمع شدند. آن حضرت فرمود: «ای مردم! شما [در روز قیامت] گرد آورده خواهید شد و دربارة ثقلین از شما خواهند پرسید. پس مواظب باشید كه پس از من با آنان چگونه عمل میكنید. آنان، اهل بیت من هستند. هركه ایشان را آزار دهد، مرا آزار داده و هركه به ایشان ستم كند، به من ستم كرده است. هركه ایشان را خوار دارد، مرا خوار داشته و هركه ایشان را عزیز شمارد، مرا عزیز شمرده است. هركه ایشان را یاری دهد، مرا یاری داده و هركه ایشان را تنها و بییاور گذراد، مرا تنها و بییاور گذاشته است.»20

ح. ادا كردن حقوق مالی
خداوند متعال در قرآن كریم، حقوق مالی  مشخّصی را برای پیامبر اكرم(ص) و خویشاوندان او در نظر گرفته است كه در اصطلاح از آن تعبیر به «خمس» میشود:
«وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاكِینِ وَابْنِ السَّبِیل؛ بدانید كه هر چیزی را به غنیمت گرفتید، یك پنجم آن برای خدا و پیامبر و از آن خویشاوندان [او] و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان است.»21

در زمینة وجوب ادای خمس، به عنوان یكی از حقوق مالی امامان معصوم(ع) روایات فراوانی وارد شده است كه از آن جمله میتوان به روایت زیر كه از امام سجّاد(ع) نقل شده است، اشاره كرد.

ابن دیلمی نقل میكند كه علیّ بن الحسین(ع) به مردی از اهل شام فرمود: «آیا در سورة انفال نخواندهای كه «بدانید كه هر چیزی را به غنیمت گرفتید، یك پنجم آن برای خدا و پیامبر و ... است؟» عرض كرد: چرا. پس شما، همانان هستید؟ فرمود: «آری.»22

امام عصر(ع) در یكی از توقیعات خود، مردم را از كوتاهی در ادای حقوق مالی اهل بیت(ع) برحذر داشته است و میفرماید:

«هركس به ناحق چیزی از اموال ما را تصاحب كند، به راستی درون خویش را از آتش انباشته است و به زودی به رو در آتش افكنده خواهد شد.»23

آن حضرت همچنین دربارة فلسفة پرداخت خمس میفرماید:
«اموال شما را نمیپذیریم مگر به دلیل اینكه پاك شوید، پس هر كه میخواهد، بپردازد و هركس میخواهد، نپردازد.»24

ط. پیشكش كردن مال
چنانكه در مقدّمة این مبحث یادآور شدیم، همة فیضهای مادّی و معنوی و همة نعمتهای دنیوی و اخروی كه ما از آنها بهرهمندیم، به بركت وجود اهل بیت عصمت و طهارت(ع) است و از همین رو شایسته است كه ما به هر طریق ممكن سپاس خود را به پیشگاه این بزرگواران عرضه و به هر بهانهای مهر و محبّت خود را به آنان اعلام كنیم. اگرچه آنها از سپاس، مهر و محبّت ما كاملاً بینیازند.

یكی از این راهها، پیشكش كردن مال به پیشگاه حضرات معصومان(ع) است كه در اصطلاح از آن به «صله دادن» تعبیر میشود.

در روایتی كه از امام صادق(ع) نقل شده در این زمینه چنین آمده است:
«صله دادنِ از اموال خود به آل محمّد را فرو مگذارید. هركه داراست به قدر دارایاش [صله دهد] و هركه نادار است به فراخور ناداریاش. هركه میخواهد خداوند، مهمترین حاجتهایی را كه از خدا میخواهد، برآورده سازد، از مال خود، آنچه را بیشتر از همه مورد نیاز اوست، به آل محمّد و شیعیان آنان صله دهد.»25

چنانكه از روایت یاد شده هم به دست میآید، مراد از صله دادن، این نیست كه مالی را به طور مستقیم به اهل بیت(ع) پیشكش كنیم، بلكه منظور این است كه ما به قصد خشنودی این خاندان، اموال خود را در راههایی كه آنها میپسندند، به ویژه در راه دستگیری از شیعیان درمانده كه یتیمان آلمحمّد(ع) به شمار میآیند، هزینه كنیم.

ی. فرستادن صلوات
یكی دیگر از حقوق امامان معصوم(ع) درود و صلوات فرستادن بر آنهاست. در این زمینه نیز روایات فراوانی وارد شده است كه در اینجا به دو روایت بسنده میكنیم.

از رسول خاتم(ص) روایت شده است كه فرمود: «هركه نمازی بخواند و در آن بر من و اهل بیتم صلوات نفرستد، نمازش پذیرفته نمیشود.»26

امام صادق(ع) نیز در این باره میفرماید: «پدرم مردی را دید كه به كعبه آویخته و میگوید: اللهمّ صلّ علی محمّد. پدرم به او فرمود: «ای بندة خدا! آن را ناقص مگو. حقّ ما را ضایع مگردان. بگو: اللهمّ صل محمّد و اهل بیته.»27

ك. یاد كردن
از آنجا كه یاد كردن از اهل بیت عصمت و طهارت(ع) و بیان فضایل و صفات برجستة آنها، موجب زنده شدن مكتب اهل بیت(ع) و جلا یافتن دلهای ما میشود، در روایات سفارشهای فراوانی به این موضوع شده است. در یكی از این روایات، امام صادق(ع) خطاب به داوود بن سرحان میفرماید:
«ای داوود! سلام مرا به دوستدارانم برسان و آنچه را میگویم و به آنان ابلاغ كن. رحمت خدا بر آن بندهای كه با دیگری گرد آید و دو نفری دربارة امر ما گفتوگو كنند كه در این حال، سومین نفر آنان فرشتهای است كه برای آن دو آمرزش میطلبد. هیچ دو نفری گرد هم نیامدند و از ما یاد نكردند، مگر اینكه خداوند متعال، به وجود آنان بر فرشتگان بالید. پس هرگاه گرد هم آمدید، به ذكر مشغول شوید؛ زیرا گردهمآیی و مذاكرة شما با یكدیگر باعث زنده شدن ما میشود. بهترین مردم بعد از ما كسی است كه دربارة امر ما مذاكره كند و به یاد و نام ما، فراخواند.»28

در پایان آرزو میكنیم كه خداوند به همة ما توفیق شناخت و ادای كامل حقوق اهل بیت عصمت و طهارت(ع)؛ به ویژه امام عصر(ع) را ارزانی فرماید و در دنیا و آخرت ما را از فیض وجود این بزرگواران بهرهمند سازد.
آمین یا ربّ العالمین
 

ابراهیم شفیعی سروستانی
 
پینوشتها:
1. لطف الله صافی گلپایگانی، منتخب الأثر، ص 268، ح 638.
2. محمّد باقر مجلسی، بحارالانوار، ج 99، ص 109.
3. برای مطالعة بیشتر در این زمینه ر.ك: محمّد محمّدی ریشهری، اهل بیت(ع) در قرآن و حدیث، ترجمة حمیدرضا شیخی و حمیدرضا آژیر، ج 2، صص 540 ـ 549.
4. همان، ص 541، ح 781.
5. همان، ص 543، ح 768.
6. سورة شوری(42)، آیة 23.
7. اهل بیت(ع) در قرآن و حدیث، ج 2، ص 556، ح 819.
8. ر.ك: همان، صص 551، 559.
9. ر.ك: سورة بقره(2)، آیة 256 و سورة لقمان(31)، آیة 22.
10. ر. ك: سورة آل عمران(3)، آیة 103.
11. اهل بیت(ع) در قرآن و حدیث، ج 2، ص 561، ح 834.
12. همان، ص 565، ح 845.
13. ر.ك: همان، ص 565.
14. همان، ص 561، ح 832.
15. ر.ك: محمّد بن یعقوب كلینی، الكافی، ج2، ص 18، ح 3.
16. اهل بیت(ع) در قرآن و حدیث، ج 2، ص 567، ح 849.
17. همان، ص 568، ح 856.
18. همان، ص 575، ح 869.
19. همان، ص 577، ح 874.
20. همان، ص 583، ح 885.
21. سورة انفال(8)، آیة 41.
22. اهل بیت(ع) در قرآن و حدیث، ص 585، ح 891.
23. محمّد باقر مجلسی، بحارالانوار، ج 53، ص 183، ح 11.
24. همان، ص 180، ح 10.
25. اهل بیت(ع) در قرآن و حدیث، ص 587، ح 898.
26. همان، ص 589، ح 904.
27. همان، ح 903.
28. همان، ص 591، ح 910.


::
نویسنده : موعود
تاریخ : شنبه 8 بهمن 1390
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
How can you get taller in a week? دوشنبه 27 شهریور 1396 04:04 ق.ظ
I like the valuable info you provide in your articles.
I'll bookmark your blog and check again here frequently.

I'm quite sure I will learn many new stuff right here! Best of luck for the next!
What is distraction osteogenesis? سه شنبه 10 مرداد 1396 12:30 ق.ظ
Hello! Do you know if they make any plugins to help with
SEO? I'm trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I'm
not seeing very good gains. If you know of any please share.
Kudos!
مهدی سه شنبه 2 اسفند 1390 09:49 ق.ظ
با سلام
با توجه به نزدیک شدن به ایام انتخابات مطالب وبلاگ خود را با موضوع انتخبات به روز نمائید.
با تشکر
شهاب چهارشنبه 19 بهمن 1390 04:38 ب.ظ
من گرمیِ گرمابه دلم می‌خواهد ...
آپم و منتظر حضورت
نظر منطقی شما نشانه شخصیت والای شماست
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر