تبلیغات
مهدویت - آخرین حجت، واپسین منجی
 

 
آخرین حجت، واپسین منجی

ابراهیم شفیعی سروستانی

 اعتقاد به نجات بخش موعود «منجی»، به عنوان انسان برتری كه در آخرالزمان زمین را از عدالت پر می‏سازد و انسان‏های در بند را رهایی می‏بخشد، در همة ادیان و مذاهب وجود دارد. اما آنچه در این میان شیعه را متمایز ساخته، این است كه در این مذهب «منجی موعود» نه تنها به عنوان یك آرمان، بلكه به عنوان تداوم بخش رسالت انبیا، وارث اولیای الهی و در یك كلام «حجّت خدا» بر روی زمین مطرح است؛ حجّتی كه زنده، شاهد و ناظر بر اعمال آدمیان است؛ حجتی كه تأثیر او در زندگی فردی و اجتماعی انسان‏ها تنها به آخرالزمان و زمان ظهور منحصر نمی‏شود و وجود او در لحظه لحظة زندگی ساكنان زمین نقش دارد.
    برای درك مفهوم «حجّت» و روشن شدن تفاوت میان این دو اعتقاد، یعنی اعتقاد به موعود، تنها به عنوان «منجی» و اعتقاد به او به عنوان «حجّت» و «منجی» لازم است كه جایگاه این واژه را در قرآن و روایات مورد بررسی قرار دهیم؛ اما پیش از آن نگاهی اجمالی خواهیم داشت به معنای لغوی حجّت.

1. حجّت در لغت
«حجّت» درلغت به معنی دلیل، برهان و راهنما است. به عبارت دیگر «آنچه به آن دعوی یا مطلبی را ثابت كنند» حجّت گویند.1
مرحوم راغب اصفهانی نیز حجّت را این‏گونه معنا كرده است:
راهنمایی آشكار به راه مستقیم و آنچه كه به وسیلة آن می‏توان به درستی یكی از دو مخالف پی برد.2
 
2. حجّت در قرآن و روایات
در آموزه‏های اسلامی موضوع «حجت» از جایگاه و اهمیت به سزایی برخوردار بوده و در آیات قرآن، روایات و ادعیة به جای مانده از معصومان(ع) از زوایای مختلف به این موضوع پرداخته شده است. به دلیل جایگاه و اهمیت این موضوع برخی از مجموعه‏های روایی شیعه؛ از جمله الكافی، بخشی را با عنوان «كتاب الحجة» به بیان روایات مربوط به این اختصاص داده‏اند.3
مهم‏ترین مباحثی كه در این زمینه در آموزه‏های قرآنی و روایی مطرح شده، به شرح زیر است:
1ـ2. حجت‏های الهی مایة بسته شدن راه بهانه‏جویی بر مردم: قرآن كریم در این‏باره می‏فرماید:
رسلاً مبشّرین و منذرین لئلَّا یكون للنَّاس علی الله حجَّة بعد الرُّسل و كان الله عزیزاً حكیما.4
پیامبرانی كه بشارت دهنده و بیم دهنده بودند تا برای مردم پس از [فرستادن] پیامبران، در مقابل خدا [بهانه] و حجّتی نباشد و خدا توانا و حكیم است.
در این آیه خداوند هدف از فرستادن پیامبران را اتمام حجّت به مردم و سد كردن راه استدلال و بهانه جویی بر آنها دانسته است. بنابراین می‏توان گفت كه انبیا «حجت» خدا بر مردم‏اند و با آمدن آنها دیگر كسی نمی‏تواند در درگاه خدا مدعی شود كه چرا راه مستقیم را به ما نشان ندادی.
در دعای شریف «ندبه» به این موضوع توجه شده و پس از اشاره به چندتن از پیامبران بزرگوار الهی چنین آمده است:
 و كلٌّ شرعت له شریعةً ونهجت له منهاجاً و تخیَّرت له أوصیاء مستحفظاً بعد مستحفظٍ من مدة إلی مدَّة إقامةً لدینك و حجَّةً علی عبادك و لئلاّ یزول الحقُّ عن مقرِّه و یغلب الباطل علی أَهله و لایقول أحد لولا أرسلت إلینا رسولا منذراً و أقمت لنا علماً هادیاً فنتَّبع ایاتك من قبل أَن نذلَّ و نخزی... .5
 و برای هریك از آنان شریعتی و روشی معین كردی و برایش جانشینانی نگهبان انتخاب كردی تا یكی پس از دیگری هركدام در مدتی معین دینت را برپا دارند و حجت بربندگانت باشند تا حق از جایگاه خود خارج نشود و باطل برحق‏مداران چیره نگردد و كسی نتواند بگوید: چرا پیامبری هشدار دهنده به سوی ما نفرستادی و نشانه‏ای هدایتگر برای ما به پا نداشتی تا پیش از آنكه خوار و رسوا شویم از آیاتت پیروی كنیم؟
2ـ2. نیاز دائمی و همیشگی به حجت: در اعتقاد اسلامی، بشر همواره نیازمند هدایتگر بوده و به همین دلیل از ابتدای آفرینش انسان تاكنون هیچ‌گاه جهان از پیامبران و امامان هدایتگری كه حجت‏های خدا بربندگانش هستند خالی نبوده است.
    امام محمد باقر(ع) در این‏باره می‏فرماید:
 و الله ما ترك الله أَرضا منذ قبض آدم‏علیه السلام إلاّ و فیها إمام یهتدی به إلی الله و هو حجَّته علی عباده، و لاتبقی الأرض بغیر إمام حجَّة لله علی عباده.6
 به خدا سوگند كه خداوند از روزی كه آدم‏علیه السلام قبض [روح] شد، هیچ سرزمینی را از پیشوایی كه [مردم] به وسیله او به سوی خدا هدایت می‏شوند، خالی نگذاشته است. این پیشوا حجّت خدا بر بندگانش است و هرگز زمین بدون امامی كه حجّت خدا بر بندگانش باشد، باقی نمی‏ماند.
    امام هادی‏(ع) نیز در همین زمینه می‏فرماید:
إنَّ الأرض لاتخلو من حجَّة و أنا و الله ذلك الحجَّة.7
زمین هرگز از حجّت خالی نمی‏ماند و به خدا قسم من آن حجّت هستم.
3ـ2. لزوم زنده بودن حجت الهی: در روایات متعددی بر این موضوع تأكید شده كه حجت الهی آنگاه برمردم اقامه می‏شود كه امام زنده‏ای در میان مردم باشد و مردم نیز او را بشناسند.
امام صادق‏(ع) در این باره می‏فرماید:
إنِّ الحجَّة لا تقوم لله عزّوجلَّ علی خلقه إلاّ بإمام حتّی [حیٍّ8 ] یعرف.9
حجت خدا بر آفریدگانش تنها با امام [زنده ای] كه شناخته شود، اقامه می‏شود.
    امام رضا(ع) نیز به نقل از امام باقر(ع) چنین روایت می كنند:
إنّ الحجَّة لا تقوم لله عزَّوجلَّ علی خلقه إلّا بإمام حیٍّ یعرفونه.10
حجت خداوند ـ عزّوجلّ ـ بر مردم اقامه نمی‏شود مگر با امام زنده‏ای كه او را می‏شناسند.
4ـ2. حجت‏های الهی مایة ثبات و پایداری زمین و اهل آن: در بسیاری روایات سخن از این به میان آمده كه نبود حجت‏های الهی موجب نابودی جهان و جهانیان می‏شود. از جمله در روایتی كه از امام صادق‏(ع) نقل شده است، آن حضرت در پاسخ این پرسش كه: «آیا زمین بدون امام باقی می‏ماند؟» می‏فرماید:
 لو بقیت الأرض بغیر إمام لساخت.11
 اگر زمین بدون امام بماند، [اهلش را] در خود فرو می‏برد.
5ـ2. امكان غیبت حجت‏های الهی: حجت‏های الهی گاه آشكارا بر مردم ظاهر شده و به صورت عادی در جامعه حضور می‏یابند و گاه به دلایلی از دیدگاه مردم پنهان شده و نهان زیستی (غیبت) را برمی‏گزینند.
این موضوع گاه به صورت مصداقی و بیان موارد غیبت حجت‏های الهی در تاریخ و گاه به صورت كلی و بیان اصل امكان غیبت آنان، در روایات آمده است.
یكی از مواردی كه در آن به اصل این موضوع اشاره شده، روایت زیر است كه در آن به نقل از امام علی(ع) چنین آمده است:
 أللّهمَّ بلی، لاتخلو الأرض من قائم لله بحجَّة؛ إمّا ظاهراً مشهوراً، و إمّا خائفاً مغموراً، لئلاّ تبطل حجج الله و بینّاته... .12
بلی، زمین تهی نماند از كسی كه حجت بر پای خداست، پایدار و شناخته است و یا ترسان و پنهان از دیده‏هاست، تا حجت خدا باطل نشود و نشانه‏هایش از میان نرود... .
6ـ2. حجت‏های الهی معیار تشخیص حق و باطل: یكی دیگر از ویژگی‏های ممتاز حجت‏های خداوند، معیار و شاخص بودن آنها برای شناسایی حق از باطل و معروف از منكر است. مردم برای اینكه بدانند، آنچه در زندگی فردی و اجتماعی آنها می‏گذرد حق است یا باطل، معروف است یا منكر، چاره‏ای جز رجوع به آنان ندارند.
    در روایتی كه از امام باقر(ع) نقل شده است، در این زمینه چنین می‏خوانیم:
 إنّما كلف الناس ثلاثة: معرفة الأئمَّة و التَّسلیم لهم فیما ورد علیهم و الرَّد إلیهم فیما اختلفوا فیه.13
مردم تنها به سه چیز تكلیف شده‏اند: شناخت امامان؛ تسلیم شدن به ایشان در آنچه بر آنها وارد می‏شود و رجوع به آنها در آنچه كه درآن اختلاف دارند.
در قسمتی از زیارت «آل یاسین» كه از امام عصر(ع) نقل شده، پس از آنكه تك تك امامان را به عنوان حجّت خدا می‏خوانیم و بر این موضوع گواهی می‏دهیم خطاب به آنها می‏گوییم:
 فالحقُّ ما رضیتموه و الباطل ما أسخطتموه و المعروف ما أمرتم به و المنكر ما نهیتم عنه.14
حق آن است كه شما از آن خشنود شوید و باطل آن است كه شما از آن به خشم آیید. معروف آن است كه شما بدان امر كنید، و منكر آن است كه شما از آن نهی كنید.
همچنین در بخشی از زیارت «جامعة كبیره» خطاب به حجت‏های الهی عرضه می‏داریم:
و الحقُّ معكم و فیكم و منكم و إلیكم و أنتم أهله و معدنه.15
حق با شما، در شما، از شما و به سوی شماست و شما اهل حق و معدن آن هستید.
7ـ2. حجت‏های خدا بیان كنندة حلال و حرام الهی: یكی دیگر از ویژگی‏های منحصر به فرد حجت‏های خداوند، مرجعیت آنان برای بیان حلال و حرام الهی است. این ویژگی از ابتدای تاریخ تا روزی كه بشر در كرة زمین حیات دارد استمرار داشته و خواهد داشت و بشر هیچ‌گاه از راهنمایی حجت‏های الهی بی‏نیاز نخواهد شد.
 امام صادق‏(ع) در این زمینه می‏فرماید:
مازالت الأَرض إلّا ولله فیها الحجَّة حجَّة یعرِّف الحلال و الحرام و یدعو إلی سبیل اللّهِ.16
تا زمانی كه زمین پابرجاست در آن برای خدا حجتی است كه حلال و حرام را به مردم می‏شناساند و آنها را به راه خدا فرامی‏خواند.
8ـ2. پیروی از حجت‏های الهی شرط نجات و رستگاری: چون حجت‏های الهی تنها معیارهای شناخت حق از باطل و معروف از منكرند، نجات و رستگاری نیز تنها در گرو پیروی و اطاعت از آنهاست و هركس راهی جز راه آنها بپیماید و سر در گرو اطاعت كسی جز آنان بگذارد، جز گمراهی و بهره‏ای نخواهد داشت.
فرازی از زیارت «جامعة كبیره» كه از امام هادی(ع) نقل شده است، این موضوع را به خوبی روشن می‏سازد:
هلك من عاداكم وخاب من جحدكم و ضلَّ من فارقكم و فاز من تمسَّك بكم و أمن من لجأ إلیكم و سلم من صدَّقكم و هدی من اعتصم بكم من اتَّبعكم فالجنَّة مأویه و من خالفكم فالنَّار مثویه.17
هركه با شما دشمنی ورزید نابود شد؛ هركه شما را تكذیب كرد نومید گشت؛ هركه از شما دوری گزید، گمراه شد؛ هركس به شما تمسك جست پیروز شد؛ هركه به شما پناه آورد ایمنی یافت؛ هركه شما را تصدیق كرد به سلامت رسید؛ هركه با شما همراه شد هدایت یافت؛ هركس شما را پیروی كند بهشت پناهگاه اوست و هركس به مخالفت شما برخیزد آتش جایگاه اوست.
9ـ2. ضرورت شناخت حجت‏های الهی: در بسیاری از روایات برضرورت شناخت حجت و امام عصر تأكید شده تا آنجا كه در روایت متواتری كه از پیامبرگرامی اسلام‏(ص) نقل شده، نشناختن امام برابر با مرگ در زمان جاهلیت دانسته شده است.
از این‏رو سفارش شده است كه همواره از خدا بخواهید كه حجتش را به شما بشناساند تا از گمراهی و جهالت نجات یابید.
در قسمتی از دعای «معرفت» كه بر خواندن آن درزمان غیبت تأكید شده، آمده است:
... أَللّهمَّ عرِّفنی حجَّتك فإنَّك إن لم تعرِّفنی حجَّتك ضللت عن دینی.18
بار خدایا، مرا با حجّت خود آشنا ساز؛ كه اگر مرا با حجّتت آشنا نكنی از دینم گمراه شوم.
10ـ2. حجت‏های خدا واسطة فیوضات الهی: از بسیاری از ادعیه، زیارات و روایت‏هایی كه از ائمة معصومین(ع) نقل شده است، چنین استفاده می‏شود كه همة فیوضات و نعمت‏های مادی و معنوی كه از سوی خداوند بر بندگان ارزانی می‏شود، به واسطه یا به بركت وجود حجت‏های الهی است.
در بخشی از زیارت «جامعة كبیره» در این زمینه چنین می‏خوانیم:
بكم فتح الله و بكم یختم و بكم ینزِّل الغیث و بكم یمسك السَّماء أن تقع علی الأرض إلّا بإذنه و بكم ینفِّس الهمَّ و یكشف الضُّرَّ.19
 خداوند به شما گشوده و به شما پایان می‏دهد. به شما باران را نازل می‏كند و آسمان را از اینكه جز به اذن او، بر زمین فرو افتد نگه می‏دارد و به شما اندوه را می‏برد و سختی‏ها را برطرف می‏سازد.
    در فرازی از دعای «عدیله» نیز دربارة آخرین حجت حق، حضرت مهدی(ع) چنین آمده است:
 ببقائه بقیت الدنیا و بیمنه رزق الوری و بوجوده ثبتت الأَرض و السَّماء.20
به بقای او دنیا باقی است و به بركت او مردم روزی داده می‏شوند و به وجود او آسمان و زمین پابرجاست.
11ـ2. حجت‏های الهی شاهدان و گواهان برمردم: در روایات بسیاری بر این نكته تأكید شده است كه حجت‏های خداوند شاهد و گواه بر اعمال مردمان بوده و در روز قیامت به نفع یا ضرر آنها شهادت می‏دهند.
در روایتی كه از امام علی‏(ع) نقل شده، در این زمینه چنین آمده است:
إنَّ الله طهَّرنا و عصمنا و جعلنا شهداء علی خلقه و حجَّته فی أرضه.21
خداوند ما را پاكیزه داشته و از خطا حفظ كرده است. او ما را گواه برآفریدگان خویش و حجت خود در زمین ساخته است.
امام صادق(ع) نیز در تفسیر آیة شریفه:
 و كذلك جعلناكم أُمَّة وسطاً لتكونوا شهداء علی النَّاس و یكون الرَّسول علیكم شهِیداً.22
و بدین گونه شما را امتی میانه قرار دادیم تا بر مردم گواه باشید و پیامبر بر شما گواه باشد.
می‏فرماید:
 نحن الأُمَّة الوسطی و نحن شهداء الله علی خلقه و حججه فی أرضه... فرسول الله‏صلی الله علیه وآله الشَّهید علینا بما بلغنا عنِ اللّهِ عزّوجل و نحن الشهداء علی الناس فمن صدَّق صدَّقناه یوم القیامة و من كذَّب كذَّبناه یوم القیامة.23
 ما هستیم امت میانه و ماییم گواهان خدا بر آفریدگانش و حجت‏های او در زمینش... پس فرستادة خدا گواه و ناظر برماست به سبب آنچه از سوی خدای عزّوجلْ به ما ابلاغ كرده است. و ما گواهانیم بر مردم. پس هركه ما را تصدیق كند، روز قیامت تصدیقش كنیم و هركه ما را تكذیب كند، روز قیامت تكذیبش كنیم.
12ـ2. عرضة اعمال مردم بر حجت‏های الهی: نكتة دیگری كه در زمینة جایگاه حجت‏های خداوند در عالم هستی باید یادآور شد، اطلاع و آگاهی آنها از اعمال مردمان است. براساس روایات فراوانی كه از امامان معصوم‏(ع) وارد شده است، اعمال مردم هر صبح و شام به حضور حجت و امام عصر(ع) عرضه می‏شود و ایشان از اعمال خوب و پسندیدة مردم شاد و از اعمال ناشایست آنها اندوهگین می‏شوند.
«سماعه» نقل می‏كند كه روزی امام صادق‏(ع) فرمود:
 ما لكم تسوون رسول اللّه‏صلی الله علیه وآله؟
 چرا فرستادة خدا(ص) را اندوهگین می‏سازید؟
در این هنگام مردی پرسید: چگونه ما او را اندوهگین می‏سازیم. و آن حضرت در پاسخش فرمود:
 أما تعلمون أنَّ أعمالكم تعرض علیه فإذا رأی فیها معصیةً ساءه ذلك فلاتسؤوا رسول الله و سرُّوه.24
مگر نمی‏دانید كه اعمال شما برآن حضرت عرضه می‏شود و چون گناهی در آن ببیند اندوهگین می‏شود؟ پس فرستاده خدا را اندوهگین نكنید و او را شادمان سازید.
یكی از اصحاب امام رضا(ع) می‏گوید: «روزی به امام رضا(ع) عرض كردم: برای من و خانواده‏ام به درگاه خدا دعا كنید» و آن حضرت فرمود:
 أولست أفعل والله إنّ أعمالكم لتعرض علیَّ فی كلِّ یوم و لیلة.25
مگر دعا نمی‏كنم؟! به خدا سوگند كه اعمال شما در هر صبح و شام بر من عرضه می‏شود.
روای می‏گوید: «این مطلب بر من سنگین آمد، پس امام‏(ع) به من فرمود:»
 أما تقرء كتاب الله عزَّوجلَّ: «و قل اعملوا فسیری الله عملكم و رسوله و المؤمنون»؟26 قال: «هو و الله علیُّ ابن أَبی طالب».
 مگر تو كتاب خدای عزّوجلّ را نمی‏خوانی كه می‏فرماید: «و بگو: [هركاری می‏خواهید] بكنید، كه به زودی خدا و پیامبر او و مؤمنان در كردار شما خواهند نگریست»؟ به خدا كه آن [مؤمن] علی بن ابی‏طالب است.
آنچه گذشت بخش كوچكی از معارف ارزشمندی است كه در آموزه‏های اسلامی دربارة حجت‏های الهی آمده است. اما همین بخش كوچك نیز به خوبی نقش، جایگاه و مقام و منزلت آنان را در عالم هستی نشان داده و روشن می‏سازد كه ما منتظر ظهور چه شخصیتی هستیم. شخصیتی كه در عین غیبت ظاهری در لحظه لحظة زندگی ما نقش دارد و همة خیرات و بركات مادی و معنوی به وسیلة او به ما می‏رسد.
بی‏تردید چنین انتظاری آثار بسیار ارزشمندی در زندگی فردی و اجتماعی منتظران خواهد داشت. آثاری كه در هیچ یك از انتظارهایی كه دیگر ادیان و مكاتب مروج و مبلغ آن هستند یافت نمی‏شود.
 
پی‌نوشت‌ها:
1. ر.ك: القیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ص 121؛ ابن منظور، لسان العرب، ج 3، ص 53؛ الشرتونی اللبنانی، سعید الخوری، اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد، ج 1، ص 164؛ جر، خلیل، فرهنگ لاروس، ترجمة سید حمید طبیبیان، ج 1، ص 808؛ عمید، حسن، فرهنگ عمید، ج1، ص779.
2. الراغب الإصفهانی، ابوالقاسم الحسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن فی غریب القرآن، ص107.
3. ر. ك: كلینی، محمد بن یعقوب، الكافی، ج1، ص 168 ـ 438.
4. سوره نساء (4)، آیه 165.
5. قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان.
6. كلینی، محمد بن یعقوب، همان، ج 1، كتاب الحجّة، ص 178 ـ 179، ح 8.
7. همان، ح 9.
8. در برخی از نسخه‌های الكافی به جای «حتی» كلمه «حیّ» آمده است.
9. كلینی، محمد بن یعقوب، همان، ص 177، ح 2.
10. الحمیری، ابوالحسن عبدالله بن جعفر، قرب الاسناد، ص 351.
11. همان، ص 179، ح 10.
12. نهج البلاغه، كلمات قصار 147، ترجمه سید جعفر شهیدی، ص 388.
13. كلینی، محمد بن یعقوب، همان، ص 391، ح1.
14. قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان.
15. همان.
16. كلینی، محمد بن یعقوب، همان، ص 178.
17. قمی، شیخ عباس، همان.
18. صدوق، محمد بن علی بن حسین، كمال الدین و تمام النعمة، ج 2، باب  ، ص 512، ح 43.
19. قمی، شیخ عباس، همان.
20. همان.
21. كلینی، محمد بن یعقوب، همان، ص 191، ح 5.
22. سورة بقره(2) آیة 142.
23. كلینی، محمدبن یعقوب، همان، ص 190، ح 2.
24. همان، ص 219، ح 3.
25. همان، ص 220 ـ 219، ح 4.
26. سورة توبه (9) آیة 105.


::
نویسنده : موعود
تاریخ : سه شنبه 21 تیر 1390
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
Athena شنبه 27 مرداد 1397 07:44 ق.ظ
Well, first thing you should do is to ensure that the hoover isn't plugged in, knowning that all
moving parts are not in a hazardous and potentially dangerous position.
Replacing bags is not always convenient because there
are a large number of brands and never all
stores carry each kind, especially if you own a mature model.
So while the Regina Housekeeper Plus was ideal for her, it had not been really befitting me.
Best Pressure Washer 2018 شنبه 27 مرداد 1397 07:03 ق.ظ
While the power pressure washers are competent cleaners
for all those varieties of grime, dust and dirt, they are able to also cause damage to certain materials like wood
based surfaces. With the total outlook of the powerful engine,
the diversity, versatility and reliability how the Mi
- TM models carry, there is no reason not to look into purchasing
one of them great Mi - TM pressure washers. Tam Le, Managing Director of Australian commercial cleaning company
Steamaster, comments that, "If cleaning times are cut in the better half of this employee's time can be used elsewhere within the business where they're able to be a larger asset.
rapid tone amazon شنبه 27 مرداد 1397 01:54 ق.ظ
Hello just wanted to give you a quick heads up and let you know a few of
the pictures aren't loading properly. I'm not sure why
but I think its a linking issue. I've tried it in two different internet
browsers and both show the same results.
фітнес резинка godo سه شنبه 15 خرداد 1397 04:21 ب.ظ
еупить фитнес резинки киев
фитнэс резинки киев
купить резинки для тренировки
фитнес резинки bodobe
резинки для фитнеса купить на кидстафф
фитнесс резинки
резинка для растяжки دوشنبه 10 اردیبهشت 1397 05:39 ب.ظ
резинка петля для фитнеса
где в киеве купить фитнес резинки
резинки для тренировки
фитнес резинки купить одесса
резинка для фитнеса купить днепр
garciniacambogiapremium.net سه شنبه 14 فروردین 1397 10:19 ق.ظ
Have actually been taking little over a month.
garciniacambogiapremium.net سه شنبه 14 فروردین 1397 04:07 ق.ظ
Have actually been taking little over a month.
What causes the heels of your feet to burn? شنبه 1 مهر 1396 04:37 ب.ظ
whoah this blog is excellent i love studying your posts. Stay up the great work!
You realize, lots of individuals are looking around
for this information, you could help them greatly.
Can you increase your height by stretching? دوشنبه 27 شهریور 1396 07:21 ق.ظ
Every weekend i used to go to see this web page, because i wish for enjoyment, as this
this website conations truly fastidious funny information too.
Why do they call it the Achilles heel? سه شنبه 10 مرداد 1396 08:43 ق.ظ
I've been surfing online more than 3 hours nowadays, yet
I by no means found any attention-grabbing article like yours.

It's lovely worth enough for me. In my view,
if all site owners and bloggers made just right content as you did, the
internet will probably be a lot more helpful than ever before.
genius-melody.mihanblog.com شنبه 10 تیر 1396 11:45 ق.ظ
Hey there just wanted to give you a quick heads up. The text in your
article seem to be running off the screen in Chrome.
I'm not sure if this is a formatting issue or something to do with internet browser compatibility but I thought I'd post to
let you know. The design and style look great though!
Hope you get the problem solved soon. Many thanks
BHW دوشنبه 28 فروردین 1396 12:27 ب.ظ
Just wish to say your article is as surprising. The clarity in your post is simply
great and i could assume you are an expert on this subject.
Fine with your permission let me to grab your RSS feed to keep up
to date with forthcoming post. Thanks a million and
please continue the enjoyable work.
manicure شنبه 12 فروردین 1396 12:51 ق.ظ
Wow, incredible blog layout! How long have you been blogging
for? you made blogging look easy. The overall look
of your site is excellent, let alone the content!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر